“කළු ජූලිය” යනු 1983 ජූලි මාසයේ ශ්‍රී ලංකාවේ දෙමළ ජනතාව ඉලක්ක කර සිදු වූ ප්‍රචණ්ඩ ප්‍රහාර හැඳින්වීමට යොදන නාමයයි. කොළඹින් ඇරඹී තවත් ප්‍රදේශවලට පැතිරුණු මෙම ප්‍රහාරවලින් මිනිස් ජීවිත අහිමි විය. නිවාස, වෙළෙඳසල් සහ ව්‍යාපාර විනාශ විය. බොහෝ පවුල්වලට ආරක්ෂාව සොයා පලායෑමට සිදුවිය.
මෙයට ආසන්න සිදුවීම වූයේ ජූලි 23 වැනිදා යාපනයේදී සන්නද්ධ ප්‍රහාරයකින් හමුදා සාමාජිකයන් 13 දෙනකු මියයෑමයි. ඔවුන්ගේ සිරුරු කොළඹට රැගෙන ඒමෙන් පසු ඇති වූ උණුසුම් තත්ත්වය අතරතුර දෙමළ සිවිල් ජනතාවට එරෙහි ප්‍රහාර පැතිර ගියේය. එම සිවිල් වැසියන් හමුදා සාමාජිකයන්ට එල්ල වූ ප්‍රහාරයට වගකිව යුතු පිරිසක් නොවීය.
කෙසේ වෙතත්, කළු ජූලිය එක් සිදුවීමකින් හදිසියේ ඇති වූ ගැටුමක් ලෙස පමණක් පැහැදිලි කළ නොහැකිය. භාෂා ප්‍රතිපත්ති, විශ්වවිද්‍යාල ප්‍රවේශය සහ දේශපාලන අයිතිවාසිකම් පිළිබඳ දිගුකාලීන අසතුටක් ඒ වනවිටත් පැවතිණි. ඒවා ජන කොටස් අතර විශ්වාසය දුර්වල කර තිබුණි.
ප්‍රහාරවල සංවිධානාත්මක ලක්ෂණ තිබූ බව පර්යේෂණ සහ සාක්ෂි පෙන්වා දෙයි. දෙමළ ජනතාවගේ නිවාස හා ව්‍යාපාර හඳුනාගෙන පහරදීමත්, ඇතැම් ස්ථානවල පොලිසිය ප්‍රහාර වැළැක්වීමට මැදිහත් නොවීමත් වාර්තා වී තිබේ. ඒ අතර තම දෙමළ අසල්වැසියන්ට රැකවරණය දුන් සිංහල ජනතාවද සිටියහ.
කළු ජූලියෙන් පසු බොහෝ දෙමළ පවුල් රට හැර ගියහ. ජන කොටස් අතර සබඳතාවලට දැඩි හානියක් සිදුවිය. දැනටමත් පැවති සන්නද්ධ ගැටුම පුළුල් සිවිල් යුද්ධයක් කරා වර්ධනය වීමේ තීරණාත්මක හැරවුම් ලක්ෂ්‍යයක් ලෙස මෙම සිදුවීම සැලකෙන්නේ ඒ නිසාය.
