කළු ජූලිය ශ්‍රී ලංකාවේ ඉතිහාසයේ බරපතළ ඛේදවාචකයකි. එහිදී දෙමළ ජනතාවට සිදු වූ ජීවිත හා දේපළ හානියත්, අවතැන්වීමත් පිළිගැනීම අවශ්‍යය. ඒ පිළිබඳ සාකච්ඡාවක් අර්ථවත් වන්නේ වින්දිතයන්ගේ ගෞරවය රකිමින්, එවැනි ප්‍රචණ්ඩත්වයක් නැවත ඇතිවීම වැළැක්වීමට උපකාරී වන විටය.
පාර්ලිමේන්තුවේ හෝ වෙනත් මහජන වේදිකාවක මෙවැනි ඉතිහාසයක් සාකච්ඡා කරන විට වචන තෝරාගැනීම වැදගත්ය. අපරාධවලට වගකිව යුතු පුද්ගලයන්ගේ සහ රාජ්‍ය ආයතනවල වගකීම සාක්ෂි අනුව විමසිය යුතුය. එම වගකීම සමස්ත සිංහල ජනතාව මත පැවරීම සාධාරණ නොවේ. අද ජීවත් වන පරම්පරාවකට උපතින් වරදක් පැවරීමටද පදනමක් නැත.
එක් ජන කොටසකට සාධාරණය ඉටු කිරීම සඳහා තවත් ජන කොටසකට අසාධාරණයක් කිරීම පිළිගත නොහැකිය. දෙමළ ජනතාවගේ වේදනාව පිළිගැනීමෙන් සිංහල ජනතාවගේ ගෞරවය අඩු නොවේ. සිංහල ජනතාවගේ ගෞරවය රැකීම සඳහා දෙමළ ජනතාව මුහුණ දුන් අසාධාරණය අවතක්සේරු කිරීමද අවශ්‍ය නැත. සමාන පුරවැසිභාවය යනු සියලු දෙනාගේ ආරක්ෂාව, අයිතිවාසිකම් සහ ගෞරවය එකම පදනමකින් පිළිගැනීමයි.
ඉතිහාසය පිළිබඳ කතාබහක් තුළ සමස්ත ජන කොටසක් චූදිතයන් ලෙස නිරූපණය කළහොත්, එය ආරක්ෂාකාරී ප්‍රතිචාර සහ අලුත් සැකසංකා ඇති කිරීමට ඉඩ තිබේ. එවැනි පරිසරයක් ජාතිවාදී අදහස් පතුරුවන පිරිස්ටද වාසිදායක විය හැකිය. එබැවින් මහජන නියෝජිතයන්ගේ වගකීම වන්නේ සාක්ෂි මත පිහිටා, ජනතාව අතර විශ්වාසය ගොඩනැඟෙන ලෙස සංවාදය මෙහෙයවීමය.
එහෙත් නැවත වේදනාවක් ඇති වේ යන හේතුව මත වින්දිතයන්ට තම අත්දැකීම් පැවසීමට ඇති ඉඩ වසා දැමීමත් සුදුසු නැත. තමන්ට සිදු වූ දේ සමාජය පිළිගැනීම ඔවුන්ට වැදගත් විය හැකිය. සාකච්ඡාවේ ප්‍රශ්නය විය යුත්තේ එය පැවැත්වෙනවාද යන්නට වඩා, එය කුමන අරමුණකින් සහ කෙසේ පැවැත්වෙන්නේද යන්නයි.
දකුණු අප්‍රිකාවේ සත්‍යය හා සංහිඳියා කොමිසමේ අත්දැකීම මෙහිදී වැදගත්ය. එහි නිල වාර්තාව අනුව අතීතය හෙළිදරව් කිරීමේ අරමුණ වූයේ වින්දිතයන්ගේ අත්දැකීම් ප්‍රසිද්ධියේ පිළිගැනීම සහ වගකිව යුත්තන්ගේ ක්‍රියා විමසීමයි. එම ක්‍රියාවලියේ මූලධර්ම අතර අවබෝධය, හානිපූරණය සහ මනුෂ්‍ය ගෞරවය තිබිණි. මෙයින් ශ්‍රී ලංකාවට ගත හැකි පාඩම වන්නේ සත්‍යය සෙවීම සහ සංහිඳියාව එකිනෙකට සම්බන්ධ කරගැනීමේ වැදගත්කමයි. (justice.gov.za, justice.gov.za)
ජර්මනියේ අත්දැකීමෙන්ද වෙනත් පැතිකඩක් දැකිය හැකිය. එරට නිල සැමරුම් සහ ප්‍රකාශ තුළ අතීත අපරාධ සිහිපත් කිරීම අනාගතය වෙනුවෙන් වගකීම භාරගැනීම සමඟ සම්බන්ධ කර තිබේ. එයින් ගත හැකි පාඩම වන්නේ අතීතය පිළිබඳ දැනුම අද පරම්පරාව වඩා වගකීම් සහිත පුරවැසියන් කිරීමට භාවිත කළ හැකි බවයි. (bundestag.de, auswaertiges-amt.de)
ශ්‍රී ලංකාවේද කළු ජූලිය ගැන සාකච්ඡාවක් අවසන් විය යුත්තේ ක්‍රියාත්මක කළ හැකි ප්‍රශ්න කිහිපයක් ඉතිරි කරමිනි. සියලු ජනතාවට සමාන ආරක්ෂාව තහවුරු කරන්නේ කෙසේද? වෛරය පතුරුවන ප්‍රකාශ සහ අසත්‍ය තොරතුරු හඳුනාගන්නේ කෙසේද? ප්‍රචණ්ඩත්වයක මුල් ලකුණු මතුවන විට රාජ්‍ය ආයතන කඩිනමින් ක්‍රියා කරන්නේ කෙසේද?
එමෙන්ම, අසීරු අවස්ථාවල මනුෂ්‍යත්වය රැකගත් අය පිළිබඳවද කතා කළ යුතුය. කළු ජූලියේදී තම දෙමළ අසල්වැසියන්ට රැකවරණය දුන් සිංහල ජනතාවගේ අත්දැකීම් ලේඛනගත වී තිබේ. ඒවා ජනතාව අතර විශ්වාසය ගොඩනැඟීමට භාවිත කළ හැකි අපේම ඉතිහාසයේ උදාහරණය. (groundviews.org)
කළු ජූලිය සිහිපත් කිරීමේ වටිනාකම තිබෙන්නේ එයින් උගත හැකි පාඩම් අද ක්‍රියාවට නැංවීම තුළය. වින්දිතයන්ට ගෞරවය, වගකීම් විමසීමේදී සාධාරණත්වය සහ සෑම පුරවැසියකුටම සමාන ආරක්ෂාව එහි පදනම විය යුතුය. ඉතිහාසය පිළිබඳ සංවාදය රට එකට ඉදිරියට ගෙනයන වගකීමක් බවට පත් කළ හැක්කේ එවිටය.
