2027 අයවැය හෙට (12) පාර්ලිමේන්තුවට ඉදිරිපත් කිරීමට නියමිතය. බදු, වැටුප් සහ සහනාධාර වෙනස් වේද යන්න ගැන ජනතාවගේ අවධානය යොමු වන අතර, රජය ආදායම් උපයාගැනීමට සැලසුම් කරන ආකාරය, මුදල් වෙන් කරන ක්ෂේත්‍ර සහ වියදම් පියවාගන්නා ආකාරය ද අයවැයෙන් දැකගත හැකිය.
- රජයට මුදල් ලැබෙන්නේ කොහෙන්ද?
භාණ්ඩ හා සේවා මත අය කරන බදු, ආදායම් බදු සහ ආනයන බදු රජයේ ප්‍රධාන ආදායම් මාර්ග අතර වේ. විවිධ ගාස්තු සහ වෙනත් බදු නොවන මාර්ගවලින් ද රජයට ආදායම් ලැබේ. බදු වෙනසක් යෝජනා කළ විට එය බලපාන්නේ කාටද, ක්‍රියාත්මක වන්නේ කවදා සිටද සහ ඒ සඳහා අවශ්‍ය නීතිමය පියවර මොනවාද යන්න වැදගත්ය.
- රජය මුදල් වියදම් කරන්නේ මොනවාටද?
අධ්‍යාපනය, සෞඛ්‍යය, ආරක්ෂාව, කෘෂිකර්මය, ප්‍රවාහනය සහ සමාජ සුබසාධනය ඇතුළු ක්ෂේත්‍ර සඳහා අයවැයෙන් මුදල් වෙන් කෙරේ. වැටුප්, විශ්‍රාම වැටුප් සහ රාජ්‍ය ආයතන පවත්වාගෙන යාම වැනි වියදම් පුනරාවර්තන වියදම් ලෙස සැලකේ. නව මාර්ග, රෝහල් සහ පාසල් ගොඩනැගිලි වැනි දිගුකාලීන ආයෝජන ප්‍රාග්ධන වියදම් යටතට අයත් වේ. යම් ක්ෂේත්‍රයකට වෙන් කළ මුළු මුදල කියවීමේදී, පවතින සේවා පවත්වාගෙන යාමට සහ අලුත් ව්‍යාපෘති සඳහා කොපමණ මුදලක් වෙන් කර තිබේදැයි බැලිය හැකිය.
- අයවැය හිඟය කියන්නේ මොකක්ද?
රජයේ වියදම එහි ආදායම ඉක්මවන විට ඇති වන පරතරය අයවැය හිඟයයි. රුපියල් 100ක ආදායමක් ලැබෙන විට රුපියල් 120ක් වියදම් කළහොත් හිඟය රුපියල් 20කි. එම පරතරය පියවීමට රජය ණය ගැනීම ඇතුළු මූල්‍ය මාර්ග භාවිත කරයි. ඒ නිසා හිඟයේ ප්‍රමාණය මෙන්ම එය පියවීමට රජය සැලසුම් කරන ආකාරය ද වැදගත්ය.
- සංවර්ධන ව්‍යාපෘතිවල වැඩ ඇරඹෙන්නේ කවදාද?
මාර්ග, ජල සම්පාදන, බලශක්ති සහ කර්මාන්ත ව්‍යාපෘති සඳහා අයවැයෙන් මුදල් වෙන් කිරීමට යෝජනා කළ හැකිය. ව්‍යාපෘතිය අනුව සැලසුම් සකස් කිරීම, අනුමැති ලබාගැනීම සහ කොන්ත්‍රාත් ප්‍රදානය කිරීම වැනි පියවර ඉන් පසු ගත යුතුය. ඒ නිසා වෙන් කළ මුදල සමඟ වැඩ භාර ආයතනය, වැඩ ආරම්භ කරන දිනය සහ අවසන් කිරීමට නියමිත කාලය ගැනත් අවධානය යොමු කළ යුතුය.
- සහන හිමිවන්නේ කාටද?
අඩු ආදායම්ලාභී පවුල්, වැඩිහිටියන්, ගොවීන් සහ සිසුන් වැනි කණ්ඩායම් සඳහා සහන යෝජනා අයවැයට ඇතුළත් විය හැකිය. සහනයේ වටිනාකම සමඟ එය හිමිවන්නේ කාටද, අයදුම් කළ යුතුද සහ කවදා සිට ලබාගත හැකිද යන්න ජනතාවට වැදගත් වේ. ඒ පිළිබඳ විස්තර අයවැය කතාවෙන් පසුව නිකුත් කරන අදාළ නීති, චක්‍රලේඛ සහ නිල නිවේදනවලින් තහවුරු කරගත හැකිය.